Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)

img

Hướng dẫn soạn văn 6 – soạn bài Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 6 | Soạn văn lớp 6 | Soạn văn 6 Bài 23 | Soạn bài Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ) | Tài Liệu Chùa

soạn văn 6 soạn bài Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)
soạn văn 6 soạn bài Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)
Vài nét về tác giả và tác phẩm

Minh Huệ tên thật là Nguyễn Thái, sinh ngày 3 tháng 10 năm 1927, quê Nghệ An, làm thơ từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngoài việc sáng tác thơ, Minh Huệ còn biết cả thể loại văn xuôi: bút kí, truyện kí và tiểu thuyết.

Các tác phẩm đã được xuất bản:

“Tiếng hát quê hương” (thơ, 1959); “Đất chiến hào” (thơ, 1970); “Mùa xuân đến“ (thơ, 1972); “Đêm nay Bác không ngủ” (thơ, 1985); “Rừng xưa rừng nay” (bút ký, 1962); “Ngọn cờ Bến Thủy” (truyện ký, 1974 – 1979); “Người mẹ và

mùa xuân” (truyện kỉ, 1981),”Phút bi kịch cuối cùng” (tiểu thuyết, 1990), “Thưởng thức thơ viết về Bác Hồ” (tiểu luận, 1992).

Minh Huệ dành nhiều tâm huyết để tiết về Bác Hồ. Nhà thơ đã có cả một tập thơ trên dưới 100 bài viết về Bác. Ông đã từng nói: “Thơ phải mang niềm yêu thương lớn. Viết về Bác Hồ là viết về một mẫu mực kết tinh tuyệt diệu lòng yêu thương đó” (Thơ và tối – tiểu luận 1972). Trong số gần 100 bài thơ biết về Bác Hồ, bài thơ Đêm nay Bác không ngủ (1951) là bài thơ nổi tiếng nhất, đặc sắc nhất của ông.

 Bài thơ được đánh giá “như bông hoa đẹp đầu mùa trong vườn thơ hiện đại Việt Nam về đề tài Bác Hồ. Vừa mới ra đời nó đã được nhân dân đón nhận như một tài sản của riêng mình” (Bùi Nguyên, Tạp chí Văn nghệ Nghệ Tinh, số 30-1986).

Và sau khi ra đời 4 năm, năm 1955, bài thơ Đêm nay Bác không ngủ được chọn vào tập Thơ của các nhà thơ đương đại Việt Nam và được giới thiệu ở Liên Xô cũ.

1. Câu hỏi 1 SGK trang 67
a, Hướng dẫn tìm hiểu

Đây là bài thơ tự sự. Cần có kiến thức cơ bản về phương thức sáng tác này. Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc. Đồng thời đọc lướt toàn bài thơ để nắm bắt các sự việc được kể trong bài.

b. Gợi ý trả lời

Bài thơ kể lại câu chuyện về Bác Hồ và anh đội viên trong một đêm  Bác không ngủ trên đường đi chiến dịch ở một làng nhỏ giữa rừng khuya. Bác không ngủ vì thương đoàn dân công ngủ ngoài rừng sâu giữa trời mưa rét, rồi Bác đi dém chắn, đốt lửa cho anh bộ đội ngủ ngon giấc. Anh đội viên thức dậy, mời Bác đi ngủ nhưng Bác vẫn thức.

Lần thứ ba thức dậy, anh giật mình thấy trời gần sáng mà Bác vẫn chưa ngủ. Anh đã hiểu được tấm lòng yêu thương bao la của Bác và vui sướng thức luôn cùng Bác.

2. Câu hỏi 2 SGK trang 67
a. Hướng dẫn tìm hiểu 

Chú ý đến cách xưng hô trong truyện để xác định ngôi kể. Đặt giả thiết: nếu thay đổi cách xưng hô (ngôi kể) trong bài thì bài thơ sẽ thay đổi như thế nào? Từ đó nhận thấy tác dụng của ngôi kể trong bài.

b. Gợi ý trả lời

Hình tượng Bác Hồ được miêu tả qua con mắt và cảm nghĩ của anh đội viên – người đã chứng kiến cả một đêm dài Bác chăm sóc giấc ngủ cho anh và cho đồng đội.

Cách miêu tả này đã làm cho hình tượng Bác trở nên gần gũi, chân thật mà cao đẹp. Đó là cách cảm nhận của anh đội viên • của người công dân về tình cảm thiêng liêng của vị lãnh tụ.  Hình ảnh Bác Hồ hiện lên trong bài thơ vừa giản dị vừa thiêng liêng, vĩ đại. Bác đốt lửa, dém chắn chăm sóc giấc ngủ cho các anh bộ đội. Hành động ấy chất chứa bao tình yêu thương, tình yêu của lãnh tụ đối với công dân, nhưng cũng thật gần với tình yêu của người cha dành cho các con:

Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm Rồi Bác đi dém chăn Từng người từng người một Sợ cháu mình giật thót

Bác nhón chân nhẹ nhàng Lời kể tự nhiên, cụ thể, như hình dung thấy được bàn tay ân cần và bước chân của Bác đang nâng niu, chăm sóc giấc ngủ của các anh bộ đội. Đây là tình thương của một lãnh tụ đối với quần chúng hay chính là tình cha – con trong đại gia đình dân tộc Việt Nam? Ngay giây phút thiêng liêng được chứng kiến những hành động giản dị, ấm áp của Bác, anh đội viên đã nhận ra một vẻ đẹp mới lung linh, toả sáng:

Anh đội viên mơ màng

Như nằm trong giấc mộng

Bóng Bác cao lồng lộng

Ấm hơn ngọn lửa hồng

Cảm nhận của anh bộ đội về Bác vừa là cảm nhận của người con về người cha vô cùng gần gũi, ấm áp, vừa là cảm nhận về một vị lãnh tụ cao cả:

3. Câu hỏi 3 SGK trang 67
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc lại những câu thơ nói về hai lần anh đội viên thức dậy thấy Bác không ngủ. Chú ý diễn biến tâm trạng của anh chiến sĩ trong hai lần đó để thấy được tình cảm của anh dành cho Bác, và thấy được tình cảm cao đẹp của Bác.

b. Gợi ý trả lời 

Những câu thơ trong bài nói về Bác Hồ trầm ngâm không ngủ vì lo lắng cho giấc ngủ của các anh bộ đội ngoài rừng mưa rét, và Bác thức để chăm sóc giấc ngủ cho các anh bộ đội trong lán làm xúc động lòng người. Hình tượng Bác Hồ được cảm nhận qua tấm lòng của anh đội viên là những lời kể mộc mạc, giản dị cho thấy tình cảm kính yêu, cảm phục của người con về người cha của toàn dân tộc. Lần đầu tiên thức dậy, anh bộ đội ngạc nhiên vì trời đã khuya lắm rồi mà Bác vẫn thức:

Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi

Đêm nay Bác không ngủ

Những đoạn thơ tiếp theo làm nổi bật tấm lòng yêu thương rộng lớn của Bác Hồ với bộ đội và nhân dân. Anh bộ đội được ngủ trong tình yêu thương ấm áp của Bác và được chứng kiến tình cảm của Bác dành cho các đồng đội khác:

Anh đội viên nhìn Bác 

 Càng nhìn lại càng thương

 Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm

Rồi Bác đi dém chăn

Từng người từng người một

Sợ cháu mình giật thót

Bác nhón chân nhẹ nhàng

Hình ảnh Bác Hồ hiện lên qua những vần thơ mộc mạc, giản dị, qua lời kể tự nhiên như một người cha già đang nâng giấc ngủ cho các con trẻ. Bác Hồ trở nên gần gũi, thân thương trong lòng anh bộ đội, trong lòng nhân dân, và trong lòng người đọc.

Tình cảm giữa lãnh tụ với nhân dân hòa vào tình cảm giữa cha con trong một gia đình. Tình yêu ấy đã toả sáng, ru anh bộ đội vào giấc ngủ êm đềm:

Anh đội viên mơ màng

Như nằm trong giấc mộng

Bóng Bác cao lồng lộng

Âm hơn ngọn lửa hồng Tình cảm của Bác còn ấm áp, thiêng liêng hơn cả ngọn lửa hồng đã sưởi ấm và toả sáng lòng người chiến sĩ, làm thức dậy trong lòng anh một thứ tình cảm, tình cảm kính yêu của người con đối với người cha và của một chiến sĩ đối với lãnh tụ khiến anh thổn thức cả nỗi lòng. Anh thì thầm: “Bác có lạnh lắm không?”, rồi anh lại lo Bác ốm. Người đọc thấu hiểu tâm trạng bồn chồn, nỗi lòng bề bộn của anh chỉ vì “đêm nay Bác không ngủ – lấy sức đâu mà đi”.

Lần thứ ba thức dậy, anh bộ đội không còn là tâm trạng bồn chồn, lo lắng nữa mà thật sự hốt hoảng, giật mình vì “Bác vẫn ngồi định ninh”. Không còn thâm thì hỏi nhỏ như trước:

Anh vội vàng nằng nặc

Mời Bác ngủ Bác ơi!

Trời sắp sáng mất rồiI

Bác ơi! Mời Bác ngủ

Câu thơ đảo ngược “Bác ơi! Mời Bác ngủ!” như một lời năn nỉ, khẩn cầu, mong sao Bác sẽ chợp mắt vì trời đã sắp sáng.

Khi tình yêu thương, tôn kính Bác dâng lên cao nhất là lúc anh bộ đội cảm nhận được tấm lòng bao la của Bác dành cho tất cả mọi người. Bác ngủ không an lòng, vì thương đoàn dân công ngủ ngoài rừng mưa gió, lấy lá làm chiếu, lấy áo làm chăn. Đó là tình thương yêu rất giản dị, tự nhiên mà mênh mông, thiêng liêng như chính lẽ sống của Bác, cuộc đời của Bác.

Cảm nhận được tình cảm thiêng liêng cao cả của Bác, anh bộ đội thấy mình như được lớn lên trong tình yêu thương bao la của Bác.

Lòng vui sướng mênh mông

Anh thức luôn cùng Bác

Anh bộ đội bên Bác trong bài thơ được lớn lên theo tình yêu mênh mông của Bác cũng giống như nhà thơ Tố Hữu viết về hình ảnh Bác:

Ta bên Người, Người toả sáng trong ta

Ta bỗng lớn ở bên Người một chút…

Bài thơ không kể lận thức dậy thứ hai của anh đội viên mà tác giả chỉ thay bằng dầu …, sự lược bớt này có tác dụng làm bài thơ cô đọng hơn. Vì thơ bao giờ cũng đòi hỏi một sự hàm súc, trong một lượng ngôn từ ít nhất phải diễn đạt được nhiều ý nghĩa nhất. Vả lại chỉ kể hai lần thì mới có thể làm nổi bật được sự thay đổi trong tâm trạng, tình cảm của anh đội viên đối với Bác.

Đối chiếu tâm trạng trong hai lần thức dậy của anh đội viên thấy tình cảm của anh đối với Bác diễn biến theo chiều hướng lớn dần lên, tha thiết hơn.

Lần đầu thức dậy, anh chiến sĩ ngạc nhiên, cảm phục trước tấm lòng Bác, nhưng vẫn vâng lời Bác đi ngủ, lần thứ ba thì anh thật sự hoảng hốt, thật sự giật mình và đã hiểu được vì sao “Bác ngủ không an lòng” nên anh đã vui sướng thức luôn cùng Bác.

4. Câu hỏi 4 SGK trang 67
a. Hướng dẫn tìm hiểu 

Để hiểu được ý nghĩa của ba câu thơ kết, cần đọc lại toàn bộ bài thơ. Câu thơ cuối không đơn giản chỉ là sự giải thích cho một chuỗi hành động ở trên mà có sự chuyển nghĩa của danh từ “Hồ Chí Minh”. Cần lưu ý phân tích danh từ này.

b. Gợi ý trả lời

Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh “đêm nay Bác không ngủ” tô đậm thêm phẩm chất cao đẹp của Bác. Về hình thức, hai câu thơ cuối là một lời giải thích cho những hành động, tình cảm của Bác diễn tả trong những câu thơ trên. Nhưng trong câu thơ cuối, đã có sự chuyển nghĩa của danh từ “Hồ Chí Minh”. “Hồ Chí Minh” không còn là tên riêng của vị lãnh tụ tôn kính của toàn dân tộc nữa mà đã chuyển thành tính từ chỉ phẩm chất và đạo đức cao đẹp. Câu thơ giản dị, nhưng đã nâng vẻ đẹp của Bác lên một tầm cao mới trong sự phát hiện của nhà thơ: vẻ đẹp của sự thống nhất, hài hòa giữa vĩ đại và giản dị, giữa cái ấm áp, đời thường mà cao cả, thiêng liêng. Bằng cách đó, nhà thơ đã khẳng định những gì đẹp đẽ ở Bác, đó là điều tất yếu, không cần và cũng không thể giải thích theo lý lẽ thông thường.

c, Mở rộng kiến thức

Hình ảnh Bác vừa gần gũi, giản dị, vừa thiêng liêng cao cả đã đi vào trong nhiều bài thơ, đi vào tâm thức của mỗi người dân Việt Nam. Nhà thơ Tố Hữu đã viết về Bác trong sự giản dị mà cao đẹp:

Bác Hồ đó chiếc áo nâu giản dị

Màu quê hương bền bỉ đậm đà

Và:

Bác ngồi đó lớn mênh mông

Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non

Bác Hồ cha của chúng con…

Ngay trong những bài thơ của Bác, không ít lần chúng ta cũng gặp sự thao thức của một người canh cánh nỗi lo nước thương dân:

Một canh… hai canh… lại ba canh

Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành

Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt

Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh.

(Không ngủ được – Nhật kí trong tù)

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà

(Cảnh khuya)
5. Câu hỏi 5 SGK trang 67
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Để xác định được bài thơ làm theo thể thơ gì, cần xác định được số tiếng trong một dòng thơ, và số dòng trong một khổ thơ, cách gieo vần trong một khổ thơ, giữa hai khổ thơ.

b. Gợi ý trả lời

 Bài thơ được viết theo thể thơ năm chữ (thơ ngũ ngôn), mỗi dòng thơ có năm tiếng; mỗi khổ thơ có bốn dòng.

Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi

Đêm nay Bác không ngủ

Cách gieo vần của thể thơ năm chữ theo quy luật: chữ cuối của cậu thứ hai, và chữ cuối của câu thứ ba vần với nhau: “rồi” và “ngôi”.

Chữ cuối của dòng cuối mỗi khổ thơ vần với chữ cuối của dòng đầu của khổ thơ tiếp theo “xác” (khổ 2) với chữ “Bác” của khổ 3.

Với cách gieo vần nối nhau như trên, thể thơ năm chữ phù hợp với kiểu bài tự sự – trữ tình khiến câu chuyện được kể không bị khô khan, dễ đi vào lòng người.

Thể thơ ngũ ngôn với đặc trưng nhịp thở nhanh, dồn dập, rất thích hợp trong việc diễn tả dòng tâm trạng miên man, cảm xúc tuôn trào của anh đội viên với vị lãnh tụ kính yêu.

6. Câu hỏi 6 SGK trang 67
a. Hướng dẫn tìm hiểu

 Để trả lời câu này, cần nắm được ý nghĩa biểu cảm của từ láy. Có thể sử dụng cuốn Từ điển tiếng Việt để tham khảo thêm, kết hợp với việc đọc chú thích về các từ láy của bài trong SGK.

b. Gợi ý trả lời

Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ sử dụng rất nhiều từ láy: trầm ngâm, lâm thâm, xơ xác, nhẹ nhàng, mơ màng, lồng lộng, thổn thức thẩm thi, bồn chồn, bề bộn, hốt hoảng, đinh ninh, phăng phắc, nằng nặc…

Những từ láy này có tác dụng biểu cảm rất mạnh, mở rộng trường nghĩa cho từ, làm ý nghĩa của từ phong phú hơn. Đồng thời, việc sử dụng từ láy trong thơ sẽ làm tăng tính tạo hình làm nên sự nhịp nhàng, uyển chuyển của mạch thơ.

Một số từ láy đặc sắc trong bài: lồng lộng, trầm ngân, đinh ninh.. Các từ này được nhà thơ sử dụng rất linh hoạt khi nói về Bác Hồ, có tác dụng tô đậm vẻ đẹp thiêng liêng cao cả và vĩ đại của Người, thể hiện nếm tôn kính của người con đối với người cha, của công dân đối với vị lãnh tụ. Từ “lồng lộng” diễn tả sự cao lớn vô cùng vô tận (Bóng Bác cao lồng lộng) của Bác Hồ vĩ đại. Người không ngủ trọn cả một đêm để lo cho vận mệnh dân tộc trong một trạng thái “trầm ngâm”, lặng lẽ, suy tư với một niềm tin chắc chắn vào con đường toàn dân tộc đã đi (đinh ninh).

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa