Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Sông nước Cà Mau (Đoàn Giỏi)

img

Hướng dẫn soạn văn 6 – soạn bài Sông nước Cà Mau (Đoàn Giỏi) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 6 | Soạn văn lớp 6 | Soạn văn 6 Bài 19 | Soạn bài Sông nước Cà Mau (Đoàn Giỏi) | Tài Liệu Chùa

soạn văn 6 soạn bài Sông nước Cà Mau (Đoàn Giỏi)
soạn văn 6 soạn bài Sông nước Cà Mau (Đoàn Giỏi)
Vài nét về tác giả và tác phẩm

Đoàn Giỏi (1925 – 1989), quê ở Châu Thành – Tiền Giang. Trong những năm chống Pháp, ông công tác trong ngành an ninh rồi làm công tác thông tin, văn nghệ. Từ 1955, Đoàn Giỏi chuyển hẳn sang sáng tác và biên tập sách báo, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông còn có bút danh khác là Nguyễn Hoài, Nguyễn Phú Lễ, Huyền Tư.

Đoàn Gioi thường viết về cuộc sống, thiên nhiên và con người Nam Bộ. Các tác phẩm tiêu biểu: “Người Nam thà chết không hàng” (kịch thơ, 1947); “Những dòng chữ máu Nam Kỳ” 1940 (ký, 1948); “Giữ vững niềm tin” (thơ, 1954), “Đất rừng phương Nam” (truyện, 1957); “Cuộc truy tìm kho vũ khí (truyện, 1962); “Tê giác giữa ngàn xanh” (Biên khảo, 1982)…

 “Đất rừng phương Nam” là truyện dài viết cho thiếu nhi thành công và nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi. Truyện đã được dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài, tái bản nhiều lần và in trong Tủ sách vàng của nhà xuất bản Kim Đồng.

Văn bản Sông nước Cà Mau” trích từ chương XVIII của truyện Đất rừng phương Nam.

1. Câu hỏi 1 SGK trang 22
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc lại bài văn đồng thời xem kỹ phần chú thích trong sách giáo khoa. Tìm ra ý chính của các đoạn trong văn bản. Chú ý những từ chỉ phương hướng di chuyển: đổ dần về; qua, bỏ, thoát qua… để hình dung ra điểm nhìn, vị trí quan sát của người miêu tả.

b. Gợi ý trả lời

Bài văn miêu tả cảnh quan sông nước Cà Mau theo trình tự từ xa đến gần, từ khái quát đến chi tiết. Các cảnh được tả cũng hiện lên lần lượt, tuần tự theo chiều xuôi của chiếc thuyền về hướng mũi Cà Mau. Theo đó, văn bản có thể chia làm ba đoạn.

Đoạn 1: “Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau… lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”. Thể hiện những ấn tượng, quan sát đầu tiên về thiên nhiên sông nước Cà Mau.

Đoạn 2: “Từ khi qua Chà Là… khói sóng ban mai” tả các kênh rạch chằng chịt trên mảnh đất này và cảnh sông Năm Căn hùng vĩ.

Đoạn 3: Phần còn lại trong văn bản, tả cảnh chợ Năm Căn đông vui, trù phú. .

Vị trí quan sát, miêu tả là trên con thuyền xuôi theo các kênh rạch vùng Cà Mau, đổ ra sông Năm Căn rộng lớn. Chính điểm nhìn này đã giúp tác giả miêu tả cảnh quan nơi đây một cách tự nhiên, sinh động và hấp dẫn. Nhờ điểm nhìn động, việc chuyển cảnh trở nên rất hợp lý và linh hoạt. Bức tranh cảnh quan nhờ thế không hề đơn điệu: lúc xa, lúc gần, lúc lướt nhanh, lúc chậm lại, lúc tả cận cảnh chi tiết, khi lại lùi xa bao quát theo nhịp dập dềnh cua con thuyền đang trôi xuôi dòng về phía chợ Năm Căn.. .

Lưu ý, ở đây tác giả nhập vai cậu bé An, xưng “tôi”. Vì vậy, cảnh thiên nhiên được miêu tả càng thêm sinh động, chi tiết do cách nhìn được quy định bởi tâm lí trẻ thơ sự háo hức, ham hiểu biết của nhân vật.

2. Câu hỏi 2 SGK trang 22
a. Hướng dẫn tìm hiểu

 Đọc kĩ đoạn văn và chú ý những tính từ trong đoạn văn. Tác giả miêu tả về những chi tiết nào: cảnh sắc, âm thanh,…

b. Gợi ý trả lời

Ấn tượng chung ban đầu về vùng sông nước Cà Mau được tác giả cảm nhận bằng thị giác và thính giác. Tác giả chưa miêu tả những hình ảnh cụ thể mà mới chỉ là những nhận xét khái quát, chung chung về một vùng sông nước rộng lớn, kênh rạch “bủa giăng chi chít như mạng nhện”. Ấn tượng nổi bật là màu xanh mênh mang, bất tận: trời xanh, nước xanh, cây lá xanh. Tất cả nhòa vào nhau tạo thành một quang cảnh “lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”.

Ấn tượng thông qua thính giác là tiếng rì rào bất tận của rừng cùng tiếng sóng rì rào của biển. Cảm giác đơn điệu triền miên của âm thanh rất tương xứng với cảm giác về một màu xanh vô tận, tạo thành ấn tượng chung về một vùng đất bao la, rộng lớn và có chút gì kì bí.

3. Câu hỏi 3 SGK trang 22
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Bám sát văn bản đoạn “Từ khi qua Chà Là… nước đen”.

Nên liên hệ cách đặt tên địa danh ở Cà Mau với những địa danh gần gũi quanh mình để rút ra nét đặc sắc, cách tư duy của người dân trên mảnh đất này.

b. Gợi ý trả lời

Những địa danh vùng sông nước Cà Mau được liệt kê kèm theo những lời giải thích rất thú vị. Đúng như tác giả đã nhận xét qua lời cậu bé An: “Ở đây, người ta gọi tên đất, tên sông không phải bằng những danh từ mĩ lệ, mà cứ theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên” rạch Mái Giâm, kênh Bọ Mắt, kênh Ba Khía… Qua lời giải thích, chúng ta thấy thiên nhiên ở đây rất phong phú, tự nhiên, hoang dã. Tự nhiên bao bọc con người. Khi miêu tả thiên nhiên, ngòi bút Đoàn Giỏi tỏ ra rất phóng khoáng. Thiên nhiên được khắc họa rất sâu khía cạnh mật độ, độ phong phú: toàn là; không biết cơ man nào; đen như hạt vừng, từng bầy; như những đám mây nhỏ; đặc sệt… Dấu hiệu của con người thì nhỏ bé và thưa thớt: “chỉ độc có một cái lán”.

Tuy nhiên, sự đối lập ấy không tạo nên cảm giác con người bị lấn át. Ta thấy, những người dân Cà Mau sống chan hòa, gần gũi với thiên nhiên. Họ sống giản dị, chất phác. Vì thế mà cách đặt tên cho kênh rạch, đất đai cũng giản dị, tự nhiên và thú vị như vậy.

4. Câu hỏi 4 SGK trang 22
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Câu hỏi này đi vào phân tích chi tiết một đoạn ngắn. Cần phải nắm vững kiến thức cơ bản về từ, sức biểu cảm của từ, đồng thời kết hợp với cảm nhận chủ quan khi đọc đoạn văn (khi đọc ta hình dung ra cảnh gì, cảm giác như thế nào). Từ đó, ta mới có thể nhận xét được cách dùng từ, miêu tả tài tình của tác giả.

b. Gợi ý trả lời 

Dòng sông Năm Căn và rừng đước được miêu tả thật rộng lớn, hùng vĩ. Bản thân sự tương xứng giữa chúng càng làm tôn thêm nét hoang dã, hùng vĩ ấy. Con sông được miêu tả bằng hàng loạt chi tiết ấn tượng, mênh mông rộng hơn ngàn thước; nước ấm âm đổ ra biển ngày đêm như thác; cá bơi hàng đàn đen trũi… Nếu con sông được đặc tả bằng những hình ảnh sắc nét như trên thì sự hùng vĩ của rừng được lại được tô đậm bởi cảm giác trải dài, ngút ngàn với những sắc thái xanh liên tiếp: rừng được dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận, mọc dài theo bãi; ngoi bằng tăm tắp; lớp này chồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ…

Trong câu “Thuyên chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn” có tới ba động từ chỉ cùng một hoạt động của con thuyền: thoát qua”, “đổ ra”, “xuôi về. Ba động từ trong một câu nhưng không thừa, càng không thể thay đổi trình tự. Mỗi động từ gắn với một vị trí, địa điểm nhất định, chắc hẳn phải phù hợp với địa hình của nơi đó: “thoát qua” thể hiện việc con thuyền vượt qua một nơi nguy hiểm (kênh Bo Mắt); “đổ ra” diễn tả con thuyền từ kênh nhỏ ra dòng sông lớn (con sông Cửa Lớn); còn “xuôi về là lúc con thuyền nhẹ nhàng xuôi theo dòng sông êm ả (Năm Căn). Đây chính là trình tự vượt sông của con thuyền, lần lượt từ kênh Bọ Mắt đến sông Cửa Lớn. Đó là cách sắp xếp hợp lô-gíc và xuất phát từ quan sát thực tế của nhà văn nên không thể thay đổi.

Như vậy, cách dùng từ của tác giả rất tinh tế và chính xác. Điều đó không chỉ thể hiện tài năng mà còn cho thấy kinh nghiệm thực tế của ông. Sự kết hợp hai yếu tố này đã tạo nên chất thực, sống động cho toàn văn bản.

Nhà văn cũng rất tinh tế khi miêu tả màu sắc của rừng đước qua hàng loạt cấp độ màu xanh: màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh chai lọ… Đó là màu của những cây đước còn non, ngay gần thuyền là màu của lớp cây đã già hơn, xanh đậm. Đặc biệt, “màu xanh chai lọ” là một màu đặc biệt. Nó không chỉ tả sắc độ xanh mà còn bao hàm cả ý tả cái lấp loáng, nhạt nhòa không rõ. Đó là màu xanh cây lá xa, ân hiện trong sương mù và khói sóng ban mai. Như vậy, cùng là tả màu xanh nhưng Đoàn Giỏi tả rất kỹ lưỡng, có xa, có gần, có màu sắc và có cả độ rộng không gian. Nét tinh tế của ông chính là ở đó.

c. Mở rộng kiến thức

 Trong bài thơ Mùa xuân canh, Nguyễn Bính cũng rất tinh tế khi tả các cấp độ màu xanh. Ông đã tạo nên ấn tượng về một mùa xuân xanh tươi, tràn đầy sức sống ở quanh mình. Có thể liên hệ với bài thơ để tham khảo:

Mùa xuân là cả một mùa xanh

Trời ở trên cao, lá ở cành

Lúa ở đồng tôi là lúa ở

Đồng nàng và lúa ở đông anh

Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh

Tôi đợi người yêu đến tự tình

Khói lũy tre làng tôi nhận thấy 

Bắt đầu là cái thắt lưng xanh.

5. Câu hỏi 5 SGK trang 22
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc đoạn văn: “Chợ Năm Căn… rừng Cà Mau”. Lưu ý giọng điệu đoạn văn. Đoạn văn tập trung miêu tả những hình ảnh gì? Biện pháp nghệ thuật được sử dụng chủ yếu.

b. Gợi ý trả lời

Sự đông vui, trù phú của chợ Năm Căn thể hiện ở quang cảnh tấp nập, hàng hóa phong phú, tàu bè san sát: những túp lều lá cổ xưa nằm bên cạnh những ngôi nhà gạch; những đống gỗ, những cột đáy, thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng; những bến vận hà nhộn nhịp, những lò than hầm gỗ; những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn măng sống chiếu rực trên mặt nước như những khu phố nổi…

Tác giả đã sử dụng biện pháp liệt kế, với những câu dài có nhiều về liên tiếp (bắt đầu bằng “nhũng”) để nhấn mạnh nét trù phú, đồng vui của cảnh chợ Năm Căn. Nhịp điệu dồn dập của đoạn văn cũng góp phần không nhỏ để gợi lên ấn tượng đó.

Đồng thời, vùng chợ Năm Căn còn có nét đẹp độc đáo hơn tất cả các xóm chợ vùng rừng Cà Mau”. Đó là kiểu chợ nổi rất đặc trưng cho vùng rừng cận biển nơi tận cùng đất nước. Những con thuyền len lỏi, có thể mua bất cứ thứ hàng hóa gì mà không cần phải bước lên bờ. Đó là nơi có sự góp mặt của rất nhiều dân tộc: người Hoa kiều, người Chà Châu Giang, người Mân; “đủ các giọng nói líu lô”, “đủ kiểu ăn vận sặc sở… Đó là những nét riêng, độc đáo, thú vị của vùng chợ Năm Căn đã được tác giả miêu tả bằng một giọng văn sôi nổi, say mê.

c. Mở rộng kiến thức

Trong thơ văn, rất nhiều tác phẩm viết về quê hương, về dòng sông thân thuộc. Tham khảo một số bài thơ, đoạn văn về đề tài đó, chúng ta sẽ nhận thấy những nét riêng, độc đáo của vùng sông nước Cà Mau qua lời miêu tả của Đoàn Giỏi.

– Sông Đuống trôi đi Một dòng lấp lánh Nằm nghiêng nghiêng…

(Hoàng Cầm)

Sông ơi nước trong đầu Mà bốn mùa mắt đỏ Con chim nghiêng mắt ngó Phù sa hồng đôi chân

(Trần Đăng Khoa)

Quê hương tôi có con sông xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre

(Tế Hanh)

Điểm chung của hình ảnh dòng sông trong những câu thơ trên là nét hiền hòa, quen thuộc. Tất cả đều rất khác với vẻ đẹp trù phú, độc đáo của dòng sông Năm Căn rộng lớn. Đó là sự đa dạng, kỳ thú ấn giấu trên mỗi mảnh đất Việt Nam.

6. Câu hỏi 6 SGK trang 22.

Để làm được câu hỏi này, trước hết, chúng ta phải nắm được những nét chính về cảnh sắc sông nước Cà Mau được miêu tả trong văn bản. Cảnh sông nước Cà Mau có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, hoang dã, đầy sức sống. Con người ở đó sống chất phác, giản dị, hài hòa, gần gũi thiên nhiên. Cảnh chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống đông vui, trù phú, tấp nập với những nét độc đáo đặc trưng cho vùng đất tận cùng Tổ quốc. Trên cơ sở những cảm nhận chung ấy, chắc hẳn mỗi chúng ta sẽ có những cảm nhận riêng. Đó có thể là sự thán phục, thích thú trước hình ảnh một vùng đất xa xôi kỳ thú có thể là niềm tự hào về cảnh quan trù phú, đa dạng, giàu có của đất nước; có thể là sự liên tưởng và thêm yêu và quê hương mình… Kết hợp được suy nghĩ, cảm nhận chủ quan của bản thân với những kiến thức rút ra từ văn bản này sẽ giúp các em trả lời câu hỏi trên một cách thỏa đáng và sâu sắc.

Tư liệu tham khảo

Tham khảo bài “Đọc lại Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi” của Tế Hanh dưới đây:

ĐỌC LẠI “ĐẤT RỪNG PHƯƠNG NAM” CỦA ĐOÀN GIỎI

Có những quyển sách ta không thể nào đọc hết, có những quyển sách ta chỉ có thể đọc một lần. Nhưng có những quyển sách đọc rồi, ta thích đọc lại. Và đọc lại vẫn thấy thú. Đất rừng phương Nam là loại này. Tôi đã đọc lại lần thứ ba. Khi đọc hết, khi đọc từng đoạn. Đó có lẽ là cái lạ của quyển sách này. Khi tác giả viết chắc chỉ với mục đích là viết cho các em. Có lẽ anh không ngờ người lớn đọc cũng rất thú vị. Tôi nghĩ: có những quyển sách người lớn thích, trẻ con không thích vì nó chưa đến tuổi người lớn. Nhưng không có quyển sách nào trẻ con thích mà người lớn không thích, vì người lớn nào chả từng là trẻ con? Với điều kiện là tác giả viết nó như viết một tác phẩm văn học thật sự.

Nhân vật chính của câu chuyện là một em bé lạc mẹ tên là An. An phải đi ở cho một bà bán quán, sau làm con nuôi một ông lão bắt rắn. An theo gia đình bố nuối đi khắp đất rừng phương Nam ở miền Tây Nam Bộ.

Đây là một dịp để tác giả cho thấy tất cả cái đẹp, cái lạ của miền Nam Tổ quốc xa xôi này. Có người cho cái hay của quyển sách này là nói lên được cái không khí của giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp với tâm trạng, hành động của mọi tầng lớp xã hội. Hàng nghèo như bố nuôi của An, như chú Võ Tòng. Các cán bộ, các chiến sĩ. Những người tư sản nhỏ như dì Tư béo. Những tên địa chủ phản động. Những bọn Việt gian, gián điệp… Theo tôi thì cái hay nhất của quyển sách này là ở chỗ tác giả giới thiệu cho chúng ta đất nước phong tục của miền Tây Nam Bộ. Tôi đọc rất say sưa những trang viết về “Rừng đước Cà Mau”, “Sân chim”.

“Càng đổ gần về hướng Mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch càng bủa giảng chi chít như mạng nhện. Trên thì trời xanh, dưới thì nước xanh, chung quanh mình cũng chỉ toàn một sắc xanh cây lá. Tiếng trì rào bất tận của những khu rừng xanh bốn mùa, cùng tiếng rì rào từ biển Đông và vịnh Thái Lan ngày đêm không ngớt vọng về trong hơi gió muối – thứ thanh âm đơn điệu triền miên ấy ru ngủ thính giả càng làm mòn mỏi và đuối dần đi tác dụng phân biệt của thị giác con người trước cái quang cảnh chỉ lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”.

 Tôi cũng rất thích những đoạn tác giả viết về các nghề làm ăn của nhân dân địa phương. Những nghề ta rất lạ như bắt rắn, lấy mật ong, săn cá sấu. Đoạn nói về phương săn cá sấu rất sinh động và hiện thực.

Có người phê bình” Đoàn Giỏi là đã cho chú bé An của mình có những ý nghĩ quá lớn. Ví dụ: “Hỡi thiên nhiên dữ dội và nham hiểm, ngươi hãy coi chừng. Không một sức mạnh nào ẩn chứa trong người mà con người không khuất phục nổi đâu!”. Tôi lại thích cái cách cho các em nghĩ cao xa như vậy hơn là cho các em những ý nghĩ quá ngô nghê.

Đoàn Giỏi viết quyển Đất rừng phương Nam cách đây gần 15 năm. Quyển sách đã in lại ba lần. Rất nhiều người khen. Nhưng chưa có bài phê bình đánh giá thật đầy đủ, nghiêm túc trên báo chí, không hiểu vì sao?

Theo tôi, đây là một tác phẩm có giá trị của nền văn học thiếu nhi của ta, cho đến nay là tác phẩm xuất sắc nhất của nhà văn Đoàn Giỏi. Và trong nền văn học nói chung, Đất rừng phương Nam là một tác phẩm đáng kể.

(Theo Văn nghệ số 53, 16.6. 1972)

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa