Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài)

img

Hướng dẫn soạn văn 6 – soạn bài Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 6 | Soạn văn lớp 6 | Soạn văn 6 Bài 18 | Soạn bài Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài) | Tài Liệu Chùa

soạn văn 6 soạn bài Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài)
soạn văn 6 soạn bài Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài)
Vài nét về tác giả và tác phẩm

Tô Hoài tên thật là Nguyễn Sen, sinh ngày 17 tháng 9 năm 1920 tại thị trấn Nghĩa Đô, Từ Liêm, Hà Nội. Ông tham gia cách mạng sớm, là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam và là Hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957).

Sự nghiệp sáng tác của Tô Hoài khá đồ sộ: Dế mèn phiêu lưu kí (truyện dài, 1942); Quê người (tiểu thuyết, 1943); Truyện Tây Bắc (tiểu thuyết, 1954); Quê nhà (tiểu thuyết, 1970); Cát bụi chân ai (hồi kí, 1991); Tuyển tập truyện viết cho thiếu nhi (2 tập, 1994)… và nhận được nhiều giải thưởng: Giải nhất tiểu thuyết của Hội Văn nghệ Việt Nam 1954; Giải thưởng của Hội Nhà văn Á Phi năm 1970; Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996)…

“Tô Hoài là người biết nhiều, viết đều, sử dụng nhiều thể loại văn xuôi trong khi biết (…). ở thể loại nào, ông cũng có một số cuốn có đóng góp đáng kể (…) Năng lực quan sát và miêu tả tinh tường, sắc nhạy, uốn hiểu biết đời sống và phong tục các dân tộc khá phong phú, lối văn giàu hình ảnh và biến đổi nhịp điệu nhanh, hoạt, những tìm tòi, sáng tạo mới mẻ, độc đáo về từ ngữ, về phương ngữ… có thể coi đó là những nét nổi bật trong sáng tác của Tô Hoài góp vào văn xuôi hiện đại Việt Nam”. (Nguyễn Văn Long, Nguyễn Huệ Chi, Từ điển văn học, NXB Thế giới, H.2004) | Dế mèn phiêu lưu kí là tác phẩm nổi tiếng nhất của Tô Hoài. Truyện “thể hiện rõ tài năng quan sát tinh tế, óc nhận xét sắc sảo hóm hỉnh và tình yêu sự sống của Tô Hoài. Ông đã thành công khi dựng lên cả một thế giới loài vật trong trắng, ngây thơ, ngộ nghĩnh, khao khát và say mê lí tưởng, rất phù hợp với tâm lí tuổi thơ. Tác phẩm đã được dịch ra nhiều thứ tiếng: Nga, Tiệp, Rumani, Ba Lan, Mông Cổ..”. (Trần Đăng Suyền, Từ điển văn học, NXB Thế giới, H.2004).

1. Câu hỏi 1 SGK trang 10
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc kĩ đoạn văn, xác định các ý chính của bài để viết tóm tắt. Chú ý đến cách xưng hô của nhân vật, cách kể trong toàn bộ câu chuyện để xác định được người kể trong tác phẩm.

b. Gợi ý trả lời

Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng của một chàng thanh niên, nhưng tính tình lại xốc nổi, kiêu căng, tự phụ, coi thường những con vật xung quanh mình và hay bắt nạt kẻ yếu: quát các chị Cào Cào, ngứa chân đá anh Gọng Vó vô cớ… Dế Mèn khinh miệt người bạn hàng xóm ốm yếu, gọi là Dế Choắt. Dế Mèn đã trêu chọc chị Cốc và gây ra cái chết oan uống của Dế Choắt. Qua cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình.

Câu chuyện được kể bằng ngôi thứ nhất, bởi nhân vật chính xưng “tôi”, ngôn ngữ tự nhiên và sinh động, giàu tính tạo hình.

Về bố cục, bài văn có thể chia làm 2 đoạn. Đoạn 1: “Bởi tôi ăn uống điều độ… sắp đứng đầu thiên hạ rồi”. Nội dung của đoạn kể về những việc làm hống hách, thái độ kiêu ngạo với những người xung quanh của Dế Mèn.

Đoạn 2: Đoạn còn lại: “Chao ôi, có biết đâu rằng… nghĩ về bài học đường đời đầu tiên”, kể về cái chết thảm thương của Dế Choắt và sự ân hận của Dế Mèn.

2. Câu hỏi 2 SGK trang 10
a. Hướng dẫn tìm hiểu

 Đọc kì đoạn đầu của văn bản (như đã chia ở câu 1), chú ý đến các chi tiết miêu tả ngoại hình, hành động của Dế Mèn để thấy rõ vẻ đẹp cường tráng của chàng Dế. Qua đó, nhận xét về ngòi bút của nhà văn Tô Hoài khi viết về thế giới loài vật.

b. Gợi ý trả lời

Tác giả đã miêu tả ngoại hình, hành động của Dế Mèn qua một loạt các chi tiết, làm nổi bật vẻ đẹp cường tráng và tính cách của nhân vật. Ngoại hình Dế Mèn được miêu tả rất tỉ mỉ: Đôi càng mẫm bóng. những cái vuốt ở chân ở khoeo cứng dân, đôi cánh trước kia ngắn hun hoắn, bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuối, hai cái răng đen nhánh như lưỡi liềm, sợi râu dài uốn cong vẻ hùng dũng, toàn thân rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn. Từ đôi càng, cái vuốt, răng, sợi râu, Dế Mèn toát ra một sức sống khỏe khoắn, trẻ trung của một chàng dế mới lớn. Dế Mèn lấy làm tự hào về hình dáng của mình lắm và kéo theo một chuỗi hành động ra vẻ con nhà võ để thử sức mạnh lợi hại của mình: đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, những ngọn cỏ gây rạp, như có nhát dao vừa lia qua, khi vỗ cánh thì đã nghe tiếng phành phạch giòn giã, nhai ngoàm ngoại, trịnh trọng và khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu, đi đứng oai vệ… Hành động của Dế Mèn được miêu tả bằng những cụm động từ mạnh: đạp phành phạch, nhai ngoàm ngoại… thể hiện sức mạnh khỏe khoắn của nhân vật.

Nhà văn Tô Hoài đã dùng một hệ thống tính từ đặc sắc tả về ngoại hình của Dế Mèn để bộc lộ vẻ đẹp cường tráng của nhân vật: cường trang, mẫm bóng, cứng, nhọn hoắt, ngắn hẳn hoắn, dài, nâu bóng, hùng dũng, trịnh trọng, khoan thai… 

 Những tính từ này đều mang ý nghĩa nhấn mạnh, đã được nhà văn chọn lọc rất kĩ, vì vậy nếu thay những tính từ này bằng các tính từ khác như (cường tráng = khỏe mạnh, mẫm bóng = mập mạp…) sẽ giảm hiệu quả của câu văn rất nhiều.

Qua các chi tiết miêu tả về ngoại hình và hành động của nhân vật tác giả đã thể hiện được vẻ đẹp cường tráng, trẻ trung, đầy sức sống của Dế Mèn, đồng thời bộc lộ tính cách kiêu căng, ngạo mạn của nhân vật. Chính vì tự hào về vẻ đẹp hình thức và sức mạnh của bản thân nên Dế Mèn đã có những hành động ngạo mạn, xem thường mọi người, lúc nào cũng ra vẻ con nhà võ. Dế Mèn quát mấy chị Cào Cào vô cớ, đá mấy anh Gọng Vó, cà khịa với tất cả bà con trong làng và tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ.

Đoạn văn trên thật đặc sắc, có thể coi là mẫu mực về nghệ thuật tả các loài vật, chứng tỏ khả năng quan sát tỉ mỉ, kĩ lưỡng về loài vật và tài năng dùng ngôn ngữ độc đáo của nhà văn.

3. Câu hỏi 3 SGK trang 11
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc lại đoạn văn: “Bên hàng xóm tội… không chút bận tâm

Chú ý giọng điệu, lời lẽ, cách xưng hộ của Dế Mèn.

b. Gợi ý trả lời

Dế Mèn nhìn người bạn hàng xóm bằng con mắt khinh thường, đặt tên là Choắt để chế giễu sức khỏe ốm yếu của người hàng xóm, nhiên Dế Choắt “gầy gò lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện”, đôi càng bè bè, nặng nề, trông đến xấu, râu ria cụt mẩu, mặt mũi lúc nào cũng ngẩn ngẩn, ngơ ngơ. Cách Dế Mèn xưng hô với Dế Choắt là “chú mày” thể hiện giọng điệu và lời lẽ kể cả: “Chú mày có lớn mà chẳng có khôn”, “Chú mày hội như cú mèo… ta nào chịu được”. Khi Choắt muốn đào ngách thông sang nhà Dế Mèn: “Hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào bắt nạt thì em chay sang…” thì thái độ của Dế Mèn: hếch răng, xì hơi rõ dài, với điệu bộ khinh khỉnh… ra về không một chút bận tâm.

 Đối với người bạn cùng lứa tuổi, nhưng sức khỏe yếu hơn, Dế Mèn đã không thông cảm mà tỏ ra coi thường, lên giọng đàn anh quát mắng, cư xử lỗ mãng với Dế Choắt.

Đoạn đối thoại giữa Dế Mèn và Dế Choắt qua giọng điệu, cách xưng hổ, lời lẽ của Dế Mèn đã tô đậm tính cách trịnh thượng, kiêu ngạo của nhân vật.

4. Câu hỏi 4 SGK trang 11
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc lại đoạn văn: “Mấy hôm nọ… nghĩ về bài học đường đời đầu tiên” đồng thời chú ý đến sự thay đổi tâm lí của Dế Mèn trước cái chết và lời khuyên của Dế Choắt.

b. Gợi ý trả lời

Trò đùa nghịch của Dế Mèn đã để lại hậu quả tai hại cho Dế Choắt. Sự việc này đã tác động lớn đến Dế Mèn, làm thay đổi thái độ, tâm lý của nhân vật. Tô Hoài đã miêu tả sự biến đổi ấy thật tinh tế.

Dế Mèn huyênh hoang, không nghe lời can ngăn của Dế Choắt khi có ý định lội Choắt vào cuộc trêu chị Cốc: “Sợ gi? Mày bảo tao sợ cái gì? Mày bảo tao còn biết sợ ai hơn tao nữa!”

Sau đó, Dế Mèn chui tọt vào hang kiên cố của mình ẩn nấp. Nhưng nghe tiếng kêu khiếp đảm của Dế Choắt thì Dế Mèn “cũng khiếp, nằm im thin thít” cho đến khi biết chị Cốc đi rồi Dế Mèn “mới mon men bò lên”. Thì ra, Dế Mèn cũng chỉ là “anh hùng rơm”, gặp kẻ mạnh hơn thì cũng sợ hãi.

Khi thấy Choắt thoi thóp, Dế Mèn đã hốt hoảng và ân hận: “Tôi hối lắm! Tôi hối hận lắm! Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi”. Lời của Dế hoắt lúc tắt thở: “Ở đời mà có thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang lạ vào mình đấy” đã để lại bài học đường đời đầu tiên cho Dế Mèn.

Kết thúc đoạn trích, Dế Mèn đứng lặng giờ lâu trước nấm mộ Dế Choắt là biểu hiện sự ăn năn, hối hận về những việc đã gây ra. Đó chính là bài học về sự trả giá cho thói hung hăng, kiêu ngạo.

5. Câu hỏi 5 SGK trang 11
a. Hướng dẫn tìm hiểu

Đọc kĩ những câu văn miêu tả về hình dáng, hành động của con vật: Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc. Trong đó, Dế Mèn được khắc họa rõ nét hơn cả. Tìm những tính từ, cụm tính từ và động từ tả về Dế Mèn trong bài. Nhận xét xem cách dùng từ loại này có tác dụng gì trong việc khắc họa nhân vật.

b. Gợi ý trả lời

Dế Mèn phiêu lưu kí là truyện đồng thoại viết cho thiếu nhi. Thế giới loài vật trong truyện là những con vật bé nhỏ, gần gũi với trẻ em, gần gũi với cuộc sống. Đó là những con vật xung quanh ta: Dế Mèn, Dế Choắt, Dế Trùi, bác Kiến Tóc, anh Bọ Ngựa, cái Kiến, cô Niêng Niễng, chị Cốc, chị Cào Cào, anh Gọng Vó…

Chúng được miêu tả một cách sinh động, được nhân cách hóa nên cũng có cử chỉ, suy nghĩ, lời nói giống với con người. Song chúng vẫn đúng là hình ảnh loài vật trong thế giới tự nhiên giống như thực tế ta vẫn gặp, mang nét đặc trưng riêng của loài.

Đoạn trích trong SGK miêu tả ba nhân vật thật sắc nét: Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc thể hiện tài quan sát tinh tế của Tô Hoài về thế giới loài vật, và vốn kiến thức phong phú về tập tính của chúng.

Dế Mèn được đặc tả bằng các chuỗi tính từ, các cụm tính từ giàu tính tạo hình và chính xác: đôi càng mẫm bóng, đôi cánh ngắn hẳn hoắn, những cái vuốt ở chân, khoeo cứng dân và nhọn hoắt, sợi râu dài uốn cong vẻ hùng dũng. Hành động của Dế Mèn cũng gần giống với con người: trịnh trọng khoan thai vuốt râu, tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ, hối hận trước cái chết của Dế Choắt… Dế Mèn hiện ra là một chàng thanh niên cường tráng giống “một đô vật võ thể hình đang biểu diễn các động tác gân bắp của mình trước khán giả với một vẻ kiêu hãnh ngâm rất đáng tự hào” (Chu Huy).

Dế Choắt thể lực yếu đuổi nên khiêm nhường và có phần nhút nhát. Chị Cốc chỉ được miêu tả thoáng qua nhưng vẫn cho thấy tính ghê gớm, có phần đanh đá.

Trong nhiều truyện ngụ ngôn, tác giả dân gian đã mượn hình ảnh các con vật để gửi vào đó một bài học nhân sinh. Đó là những truyện: Ech ngồi đáy giếng, Đeo nhạc cho mèo, Kiến giết coi, Thỏ và rùa… Tuy nhiên, truyện đồng thoại dành cho trẻ em của Tô Hoài khác với truyện ngụ ngôn. Trong truyện thế giới loài vật được nhân hóa mang những tính cách gần giống con người, nhưng chúng vẫn là loài vật của thế giới tự nhiên, giống với những con vật trong thực tế ta vẫn thường gặp. Loài vật ở đây không đơn thuần là biểu tượng cho những bài học triết lí mà là loài vật sống động như chúng vốn thế, nhưng vẫn mang nhiều bài học giàu ý nghĩa.

Tư liệu tham khảo

Tham khảo đoạn trích “Dế mèn phiêu lưu kí ở Liên Xô” của nhà báo Golopnep dưới đây để hiểu thêm về sức hút của tác phẩm này:

DẾ MÈN PHIÊU LƯU KÝ Ở LIÊN XÔ

(trích)

Có một thời những bạn đọc của đất nước Xô viết, lớn cũng như nhỏ, không biết rằng ngoài Anđecxen, Hộpman, anh em Grim và Sơvác, còn có một nhà kể chuyện xuất sắc ở Việt Nam xa xôi. Người ấy tên là Tô Hoài.

Nhà dịch thuật về văn học quen biết, M.Tcatsep, là người đầu tiên Liên Xô đã cảm thấy sự hấp dẫn của câu chuyện kỳ thú của Tô Hoài: Dế mèn phiêu lưu ký. Ông ta đã dịch câu chuyện ấy một cách thật sắc sảo, hết sức giữ gìn cá tính khác thường của thể văn và gửi đến Nhà xuất bản Thanh niên cận vệ.

Các biên tập viên nhà xuất bản đọc câu chuyện và quyết định cho in thành tập riêng. Tại sao vậy? 

Thứ nhất, tính cách đặc sắc của câu chuyện làm cho chúng tôi rất ưa thích, cũng như chất tươi mát, mới lạ của nó. Hai tính chất không thể thiếu được đã nhuần nhuyễn một cách hữu cơ trong truyện: sự sâu sắc và tính nhân đạo của tư tưởng, sự thể hiện rất Việt Nam, thuần tuý dân tộc của tư tưởng.

Hồi ấy là năm 1959. Nhìn lại thì ngày nay chúng tôi có thể nói quả quyết rằng những dự đoán của chúng tôi lúc ấy đã được chứng minh. Nhà văn Tô Hoài đã tới Liên Xô sau khi Dế mèn phiêu lưu ký ra mắt bạn đọc Liên Xô được ít lâu. Chắc rằng ông còn nhớ tới sự hoàn nghênh nhiệt liệt của các bạn đọc, lớn cũng như nhỏ, đối với tác giả câu chuyện. Và chắc rằng nhà văn Việt Nam cũng còn nhớ cả tới bài diễn văn của B.Pôlevôi (tác giả Con người chân chính) đọc tại Hội Nhà văn Liên Xô ở Mátxcơva, trong đó nhà văn Xô viết có nói rằng ông phải quy phạt con vì đã quá mải mê với chú dế mèn quên cả làm bài và vở toàn điểm xấu!

Dế Mèn phiêu lưu ký do chúng tôi xuất bản được họa sĩ Việt Nam Ngô Mạnh Lân minh họa.

… Sách thiếu nhi rất được hoan nghênh ở Liên Xô, cho nên cũng không lấy làm lạ khi một cuốn sách thú vị và trình bày đẹp như cuốn Dế Mèn phiêu lưu ký, đã hết nhắn trong vài tiếng đồng hồ sau khi đưa ra bán.

Ít lâu sau, nhà xuất bản nhận được thư của các bạn đọc ít tuổi: các em viết còn chưa thạo, chưa nói gì đến việc bày tỏ được ý nghĩ của mình. Nhưng những nhận xét chân thật, nhiều khi ngây thơ của các em, rất là quý giá đối với chúng tôi. Chẳng hạn như Marina Đmitơrieva, vùng Novigorốt, viết rằng em thích Dế Mèn lắm, và xin chuyển giùm lời cảm ơn nhiều của em đến nhà văn Tô Hoài. Gala Giupina ở thành phố Deliốnaia cho biết rằng em học lớp bốn, em chỉ có toàn điểm tốt và trong tất cả các sách em đọc từ ngày em biết đọc, Dế Mèn phiêu lưu ký là quyển em thích nhất.

…Nhà văn Vlađimia Xôlộukhin đã nói về chuyện này: Ngay từ những trang đầu, người đọc đã bị hấp dẫn bởi thể văn tâm tình và sự châm biếm tinh tế, bởi lối phóng tác rất nhẹ nhàng những chuyện phiêu lưu mạo hiểm. Đúng đắn và có thể nói là “người lớn”. Không còn nghi ngờ gì nữa, cuốn sách này sẽ được tái bản ở nước ta và được dịch ra nhiều thứ tiếng khác, cho tới khi nó trở thành một trong những cuốn sách hay nhất bằng tiếng loài người” (Bưu ảnh Việt Nam, trang 118, bằng tiếng Nga, Nhà xuất bản Thanh niên cận vệ, Mátxcova, 1961).

Lời tiên đoán của V.Xoloukhin đã được chứng minh. Hai năm đã qua kể từ ngày được xuất bản bằng tiếng Nga, câu chuyện đã được ra mắt bằng tiếng Mari, tiếng Mônđavi, tiếng Lituyani, với tổng số gần 200.000 cuốn, và còn được tiếp tục dịch sang nhiều thứ tiếng dân tộc khác ở Liên Xô. Tiếp tục công việc đã bắt đầu, dịch giả M.Tcátsép đã dịch ba truyện khác của Tô Hoài: Đám cưới chuột, Võ sĩ bọ ngựa và Ba anh em. Nhà xuất bản quyết định in những bản dịch này dưới đầu đề Ba câu chuyện.

Cũng như lần trước, chúng tôi thấy cần phải trình bày sách cho đẹp. Nhưng họa sĩ Ngô Mạnh Lân đã trở về Việt Nam, và chúng tôi đã ký hợp đồng với họa sĩ Liên Xô A.Uriép, người đã minh họa và trình bày quyển Những giọt nước biển của Thanh Tịnh, do Nhà xuất bản Văn học ấn hành.

Họa sĩ đã minh họa Ba câu chuyện bằng những bức vẽ hai màu, dựa trên cơ sở hội họa cổ truyền Việt Nam, hơi thay đổi cho thích hợp với phong cách hiện đại.

Những sự cố gắng của người dịch, người vẽ và những người biên tập có kết quả đến đâu, xin dành để các bạn đọc nhận xét đánh giá. Sách sẽ ra mắt bạn đọc vào khoảng giữa năm 1963”.

(Theo Bản tin Liên Xô, số 7, ngày 1-4-1963)

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa