Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ)

Hướng dẫn soạn văn 12 – soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 12 | Soạn văn lớp 12 | Soạn văn 12 Tuần 29 | Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ) | Tài Liệu Chùa

 

ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

Tác giả

Lưu Quang Vũ (1948 – 1988), quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đình trí thức, cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận. Thiên hướng và năng khiếu nghệ thuật sớm bộc lộ từ nhỏ, Lưu Quang Vũ làm thơ, và sau đó, viết kịch. Với những vở kịch gây chấn động dư luận như: Sống mãi tuổi 17, Nàng Si-ta, Hẹn ngày trở lại, Lời thề thứ 9, Khoảnh khắc và vô tận, Bệnh sĩ, Tôi và chúng ta,… Lưu Quang Vũ không chỉ trở thành một hiện tượng đặc biệt của sân khấu những năm 80 của thế kỉ XX mà còn được coi là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Năm 2000, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. (Xem thêm về tác giả trong Tiểu dẫn của SGK).

Tác phẩm

Hồn Trương Ba, da hàng thịt (viết năm 1981, đến năm 1984 mới ra mắt công chúng) là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ, đã công diễn nhiều lần trên sân khấu trong và ngoài nước. Từ một cốt truyện dân gian, tác giả đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc.

Tóm tắt nội dung vở kịch: Trương Ba giỏi đánh cờ bị Nam Tào bắt chết nhầm. Vì muốn sửa sai, nên Nam Tào và Đế Thích cho hồn Trương Ba sống lại, nhập vào xác anh.hàng thịt vừa mới chết. Trú nhờ linh hồn trong thể xác anh hàng thịt, Trương Ba gặp rất nhiều phiền toái: lí trưởng sách nhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, gia đình Trương Ba cũng thấy anh xa lạ…; bản thân Trương Ba thì đau khổ vì phải sống trái tự nhiên, giả tạo. Đặc biệt thân xác hàng thịt làm Trương Ba nhiễm một số thói xấu, một số nhu cầu vốn không phải của chính bản thân mình. Trước nguy cơ tha hóa về nhân cách và sự phiền toái do mượn thân xác của kẻ khác, Trương Ba quyết định trả lại xác cho hàng thịt và chấp nhận cái chết, để “không còn cái vật quái gở mang tên “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nữa”. Trước khi lìa đời, hồn Trương Ba dặn dò, an ủi, vĩnh biệt vợ con. Văn bản được học trong SGK trích phần lớn cảnh VII và đoạn kết của vở kịch.

Đọc văn bản

Đây là văn bản kịch. Vì vậy cần phân vai để đọc diễn cảm. Nhưng trước khi tập đọc diễn cảm theo vai, cần đọc một lần (đọc thầm bằng mắt) toàn bộ đoạn trích để nắm được diễn biến của hành động kịch, mâu thuẫn và xung đột kích dẫn đến kết thúc kịch (cách giải quyết của tác giả, cũng là điều quyết định cuối cùng phải đến của nhân vật Trương Ba).

Về tập đọc diễn cảm, cần đọc theo vai hai lớp kịch:

Lớp kịch: Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác

– Vai Hồn Trương Ba: đọc với giọng của con người cao khiết, muốn giữ mình được trong sạch, nhưng sau đó lại đau khổ đến cực độ và thấy không thể chịu đựng được nữa. (Có lúc như tuyệt vọng).

– Vai Xác hàng thịt: đọc với giọng của con người trần tục, đời thường, nhưng tỏ ra lấn lướt hồn Trương Ba, sỉ nhục hồn Trương Ba, rồi lại an ủi hồn Trương Ba.

Cách đọc, giọng đọc phải bộc lộ rõ tâm trạng từng nhân vật, sự xung đột giữa hai nhân vật và qua đó mà khắc sâu ý nghĩa triết lí của đoạn đối thoại.

Lớp kịch “Hồn Trương Ba và Đế Thích”

Gồm vai Hồn Trương Ba và vai Đế Thích. Thực chất của màn đối thoại này là sự đấu tranh trong quan niệm của Trương Ba và Đế Thích về ý nghĩa sự sống, mang tính triết lí sâu sắc. Cách đọc, giọng đọc của từng vai phải toát lên điều đó.

Tìm hiểu tác phẩm (đoạn trích)

Cảnh VII là đoạn cuối, mâu thuẫn kịch được đẩy lên cao trào để giải quyết. Muốn thế phải đưa hồn Trương Ba vào sự đau khổ cực độ: bị những người thân chê trách, xa lánh, tự mình ý thức được sự tha hóa của mình, bị thân xác của anh hàng thịt sỉ nhục, bị cường hào nhũng nhiễu, nhìn thấy con trai hư hỏng mà không dạy dỗ được,… Tất cả những cái đó làm cho hồn Trương Ba vốn cao khiết không thể chịu đựng được nữa. Và hồn Trương Ba đã quyết định trả lại xác cho anh hàng thịt và chấp nhận cái chết. Những lớp trong đoạn là sự dồn nén của mâu thuẫn kịch. Đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt vừa là hành động kịch đẩy mâu thuẫn lên cao vừa là một đoạn văn sinh động đầy ý nghĩa triết lí. Trước khi kết thúc, tác giả còn đưa nhân vật vào thử thách cuối cùng, lúc đối mặt với cái chết: có thể còn một sự lựa chọn là nhập vào thân xác cu Tị, một em bé hàng xóm vừa chết. Hồn Trương Ba đã xin dành phép màu duy nhất của Đế Thích cho cu Tị sống lại còn mình kiên quyết nhận cái chết. Kịch hấp dẫn đến cùng và đầy chất nhân văn. Đoạn kết ngắn nhưng đầy chất thơ và dư ba.

Dưới đây, chúng ta sẽ tìm hiểu các lớp của cảnh VII và đoạn kết của vở kịch qua các câu hỏi trong phần Hướng dẫn học bài:

– Lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” (câu hỏi 1).

– Lớp kịch hồn Trương Ba và gia đình (vợ, cháu gái, con dâu) (câu | hỏi 2).

– Lớp kịch hồn Trương Ba và Đế Thích (câu hỏi 3 và 4).

– Đoạn kết (cảnh vườn cây, Trương Ba chập chờn xuất hiện, vợ Trương Ba, chị Lụa, cu Tị, cái Gái) (câu hỏi 5).

Qua đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác làng thịt, tìm hàm ý mà nhà viết kịch muốn gửi gắm.

Ý nghĩa ẩn dụ của đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt: Hành động kịch đẩy mâu thuẫn, xung đột tới cao trào. Một đoạn văn sinh động đầy ý nghĩa triết lí. Xác hàng thịt tỏ ra lấn lướt hồn Trương Ba, sỉ nhục hồn Trương Ba. Hồn Trương Ba đau khổ đến cực độ và thấy không thể chịu đựng được nữa.

– Xác hàng thịt: ẩn dụ về thể xác của con người.

– Hồn Trương Ba: ẩn dụ về linh hồn của con người.

Cuộc đối thoại giữa các hàng thịt và hồn Trương Ba là cuộc đấu tranh giữa thể xác và linh hồn trong một con người. Thể xác và linh hồn là hai thực thể có quan hệ hữu cơ với nhau. Thể xác có tính độc lập tương đối của nó, có tiếng nói của nó, có khả năng tác động vào linh hồn, linh hồn phải đấu tranh với những đòi hỏi không chính đáng của thể xác để hoàn thiện nhân cách.

Hàm ý mà nhà viết kịch muốn gửi gắm chính là: trong một con người, hồn và xác không thể tách rời (lời Xác hàng thịt: “Đã bảo chúng ta tuy hai mà một!”), vì vậy việc hồn Trương Ba phải trú ngụ trong xác anh hàng thịt là một bi kịch, một mâu thuẫn đòi hỏi phải có cách giải quyết, như ta sẽ thấy trong các lớp tiếp theo.

Qua lớp kịch hồn Trương Ba và gia đình (vợ, con dâu, cháu gái), nguyên nhân nào đã khiến cho người thân của Trương Ba và cả chính Trương Ba rơi vào bất ổn và phải chịu đau khổ? Trương Ba có thái độ như thế nào trước những rắc rối đó?

Nguyên nhân đã khiến cho người thân của Trương Ba và cả chính Trương Ba rơi vào bất ổn là do hồn Trương Ba đã phải sống trong xác hàng thịt, và chính cái xác hàng thịt đó đã làm thay đổi con người của Trương Ba, làm cho hồn Trương Ba giờ đây không còn là của Trương Ba trước kia nữa:

– Mang xác hàng thịt, hồn Trương Ba trở nên thô vụng hơn (làm gãy cây trong vườn, gãy diều của cu Tị,…), bởi bây giờ “ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa” (lời vợ Trương Ba).

– Trương Ba ngày càng xa lạ hơn với những người thân: vợ muốn bỏ đi để “ông được thảnh thơi… với cô vợ người hàng thịt”; cháu gái nội không nhận ông vì “ông nội đời nào thô lỗ phũ phàng như vậy”, mà còn rủa ông và đuổi ông: “Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!”; ngay cả con dâu, người thông cảm với hồn Trương Ba hơn cả, cũng thấy bố chồng “mỗi ngày một đổi khác dần, mất mát dần”. Đây chính là điều đau đớn nhất của hồn Trương Ba, là bi kịch lớn, là mâu thuẫn đã được đẩy tới cao trào.

– Hồn Trương Ba cũng nhận ra những điều đó, ông thấy không thể sống như thế được nữa, không thể khuất phục trước thể xác và tự đánh mất mình. Thái độ của hồn Trương Ba lúc này thật rõ ràng, dứt khoát, quyết liệt: “Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình?” “Chẳng còn cách nào khác”! Mày nói như thế hả? “Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!”. Và ông quyết định thắp hương gọi Đế Thích xuống để bàn chuyện này.

Sự khác nhau trong quan niệm của Trương Ba và Đế Thích về ý nghĩa sự sống.

– Đế Thích quan niệm về sự sống còn đơn giản: sống chỉ là để được sống với hàm nghĩa là không chết; cho nên Đế Thích mới cho nhập hồn Trương Ba vào xác anh hàng thịt để sống, và bây giờ lại giúp Trương Ba lần thứ hai: nhập hồn Trương Ba vào các cu Tị để sống. Chính vì vậy, nên Trương Ba mới trách Đế Thích, người đem lại cho mình sự sống: “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!” Như thế thì sự sống còn có ý nghĩa gì?

– Lời trách Đế Thích trên đây đã nói lên một quan niệm đúng đắn về ý nghĩa sự sống của Trương Ba. Sống không phải là để tồn tại (không chết) mà phải để được sống trong một cuộc sống có ý nghĩa: “sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt”, “Ông tưởng tôi không ham sống hay sao? Nhưng sống thế này, còn khổ hơn là cái chết. Mà không phải chỉ một mình tôi khổ! Những người thân của tôi sẽ còn phải khổ vì tôi!”. Chính vì thế mà Trương Ba muốn trả thân xác này cho anh hàng thịt để không còn cái quái gở mang tên “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nữa. Và

Khi Trương Ba kiên quyết đòi trả xác cho hàng thịt, Đế Thích định cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị, Trương Ba đã từ chối. Vì sao?

Trước khi kết thúc, tác giả còn đưa nhân vật vào cuộc thử thách cuối cùng, lúc đối mặt với cái chết, trước một sự lựa chọn: nhập vào xác cu Tị, một em bé hàng xóm vừa chết. Hồn Trương Ba rất thương cu Tị vì đó là một đứa bé ngoan, bạn thân của cái Gái, cháu nội yêu quý của ông. Nhưng ông không thể tái diễn bi kịch sống trong thân xác mượn của người khác: “Không thể bên trong một đằng bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”. Vì thế ông đã xin cho cu Tị được sống lại, còn mình thì xin được chết.

Hành động chấp nhận cái chết, trả lại xác cho anh hàng thịt của hồn Trương Ba là một hành động đúng đắn, dũng cảm và đạo đức. Từ tư tưởng triết lí về quan hệ giữa thể xác và linh hồn, Lưu Quang Vũ đã đi đến một quan niệm đúng đắn về cách sống: Sống chân thật, sống vì mọi người, vì hạnh phúc và sự tốt đẹp của con người. Trương Ba chết nhưng hồn Trương Ba vẫn sống, sống trong tình cảm của mọi người, sống trong sự sống mà không cần mượn đến thân xác của ai.

Cảm nghĩ về đoạn kết

Trương Ba chết, nhưng hồn ông vẫn còn đó, “giữa màu xanh cây vườn, Trương Ba chập chờn xuất hiện”, và ông đã nói với vợ mình những lời tâm huyết, hàm chứa ý nghĩa: “Tôi đây bà ạ. Tôi ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo gạo, trong cái cơi bà đựng trầu, con dao bà rẫy cỏ… Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu…”

Đó là sự bất tử của linh hồn trong sự sống, trong lòng người, tô đậm thêm nhân cách cao thượng của Trương Ba và khắc sâu thêm tư tưởng nhân văn cao cả của tác phẩm. Đây là một đoạn kết đầy chất thơ và có dư ba với hình ảnh của sự sống vẫn nảy nở trong “vườn cây rung rinh ánh sáng”, “hai đứa trẻ cùng ăn na ngon lành” và “gieo hạt na xuống đất cho nó mọc thành cây mới…”

Cuối cùng, đọc kĩ phần Ghi nhớ trong SGK để nắm vững bài học.

LUYỆN TẬP

Cùng trao đổi trong nhóm học tập để làm bài tập (đặc biệt, dựng lớp kịch ngắn).

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa