Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê)

Hướng dẫn soạn văn 12 – soạn bài Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 12 | Soạn văn lớp 12 | Soạn văn 12 Tuần 1 | Soạn bài Ông già và biển cả (Hê-Minh-Uê) | Tài Liệu Chùa

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

Tác giả

O-nit Hê-minh-uê (1899 – 1961) là nhà văn Mĩ đã để lại một dấu ấn sâu sắc trong văn xuôi hiện đại phương Tây và góp phần đổi mới lối viết truyện, tiểu thuyết của nhiều thế hệ nhà văn trên thế giới nói chung. Người thanh niên ấy bước vào đời với nghề viết báo và làm phóng viên mặt trận cho tới kết thúc Đại chiến II. Ông nổi tiếng với những tiểu thuyết như: Mặt trời vẫn mọc (1926), Giã từ vũ khí (1925), Chuông nguyện hồn ai (1940), với tập truyện ngắn đầu tay Trong thời đại chúng ta (1925),…

Dù viết về thể nghiệm của những nhân vật từng tham gia Đại chiến I và cuộc chiến tranh thế giới chống phát xít hay viết về những trận đấu bò, săn thú dữ, đấu quyền Anh, dù viết về châu Phi hay châu Mĩ, ông đều nhằm ý đồ “viết một áng văn xuôi đơn giản và trung thực về con người”. Năm 1954, Hê-minh-uê được vinh dự nhận Giải thưởng Nô-ben về văn học.

Tác phẩm

Ông già và biển cả (1952) ra mắt bạn đọc hai năm trước khi nhà văn được giải Nô – ben văn học, là một kết tinh tiêu biểu của những nét mới mẻ trong lối kể chuyện của Hê-minh-uê. Truyện kể lại ba ngày hai đêm ra khơi đánh cá của ông lão Xan-ti-a-gô. Trong khung cảnh mênh mông trời biển, chỉ có một mình ông lão, khi chuyện trò với mây nước, chim cá, khi đuổi theo con cá lớn, khi đương đầu với đàn cá mập đang xông vào xâu xé con cá kiếm của lão, để rốt cục, kéo vào bờ một con cá chỉ còn trơ xương… Thời gian, nhân vật dường như được thu hẹp tới mức cực hạn, nhưng câu chuyện cực kì đơn giản ấy lại gợi mở nhiều tầng ý nghĩa cho người đọc… Đó chính là nguyên lí “tảng băng trôi” trong nghệ thuật viết tiểu thuyết của Hê-minh-uê. Đúng như vậy, tác phẩm này giống như một tảng băng trôi. Ông già và biển cả xuất hiện ở phần chìm của nó rất lớn, bởi đã gợi lên nhiều tầng ý nghĩa mà người đọc sẽ rút ra được tùy theo thể nghiệm và cảm hứng trước hình tượng – đó là biểu hiện của nguyên lí sáng tác do nhà văn đề ra: tác phẩm nghệ thuật như một “tảng băng trôi”.

Đoạn trích học trong SGK nằm ở cuối truyện, kể lại việc ông lão Xan-ti-a-gô đuổi theo và bắt được con cá kiếm.

© Đọc văn bản

Văn bản khá dài (7 trang), cần đọc một lần liền mạch để có cảm nhận chung về cuộc săn đuổi và bắt con cá kiếm của ông lão Xan-ti-agô trên biển cả. Sau đó đọc kĩ những đoạn văn cần thiết trong quá trình săn đuổi đó như cảnh ông lão phóng lao vào tim con cá, con cá chết như thế nào và việc ông lão đưa con cá vào bờ,… (Chú ý cách kể, cách miêu tả của tác giả và những lời độc thoại nội tâm của ông lão).

Tìm hiểu đoạn trích “Ông già và biển cả”

Đoạn trích là một bức tranh tuyệt đẹp của con người trước biển cả: hình ảnh ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô đơn độc dũng cảm săn đuổi và giết chết con cá lớn nhất đời mình là một biểu tượng về vẻ đẹp của ước mơ và hành trình gian khổ của con người để biến ước mơ thành hiện thực.

Hình ảnh những dòng lượn của con cá kiếm được nhắc đi nhắc lại trong đoạn văn gợi lên những đặc điểm gì về cuộc đấu giữa ông lão bà con cá kiếm (thời điểm, phong độ, tư thế,…)?

Kể về cuộc đấu giữa ông lão và con cá kiếm, tác giả đã miêu tả cụ thể và kĩ lưỡng những vòng lượn của con cá kiếm, không phải chỉ một lần, mà được nhắc lại nhiều lần trong đoạn văn thành một ấn tượng khá đậm nét, giúp người đọc nhận ra được những đặc điểm về cuộc đấu đó:

– Trước hết, những vòng lượn của con cá kiếm diễn ra nhiều lần như vậy cho thấy đây là một cuộc đấu vô cùng gay go, gian khổ, căng thẳng giữa hai địch thủ: ông lão đánh cá và con cá kiếm. Vòng lượn của con cá càng nhiều, càng thay đổi, càng chứng tỏ sự chống cự quyết liệt của con cá, đồng thời cũng nói lên sự thay đổi trong cách săn đuổi, trong chiến thuật của ông lão đánh cá.

– Sự lặp lại những vòng lượn gợi lên hình ảnh một ngư phủ lành nghề, kiên cường và dũng cảm: chỉ bằng con mắt từng trải và cảm giác đau đớn nơi bàn tay, ông lão đã ước lượng được khoảng cách ngày càng gần tới đích vẽ lên qua vòng lượn từ rộng tới hẹp, từ xa tới gần của con cá (phân tích qua đoạn văn). Mặt khác, nếu suy nghĩ sâu hơn, có thể thấy những vòng lượn cũng sẽ lên những cố gắng cuối cùng nhưng hết sức mãnh liệt của con cá cố gắng thoát khỏi sự níu kéo bủa vây của người ngư phủ: nó cũng dũng cảm biến cường, không kém gì đối thủ của nó (phân tích qua đoạn văn).

– Những vòng lượn này là một phần biểu hiện sự cảm nhận của ông lão về con cá tập trung vào hai giác quan thị giác và xúc giác – song vẫn chỉ là gián tiếp: Xan-ti-a-gô chưa thể nhìn thấy con cá mà chỉ đoán biết nó qua vòng lượn.

Cảm nhận về con cá kiếm tập trung vào những giác quan nào của ông lão? Chứng minh rằng những chi tiết này gợi lên một sự tiếp nhận từ xa đến gần, từ bộ phận đến toàn thể.

a) Như trên đã nói, cảm nhận của ông lão về con cá kiếm tập trung vào hai giác quan thị giác và xúc giác (mắt nhìn vòng lượn của cá và tay kéo sợi dây điều khiển cá). Ban đầu vẫn chỉ là gián tiếp nhưng cảm nhận ngày càng mãnh liệt và trực tiếp hơn (đặc biệt từ “Đến vòng thứ ba, lão lần đầu tiên thấy con cá”).

b) Những cảm nhận đó gợi lên một sự tiếp nhận từ xa đến gần, từ bộ phận đến toàn thể:

– Từ xa đến gần:

+ “Vòng tròn rất lớn”, lão nói: “Những con cá đã quay tròn”

+ “Bây giờ nó đang lượn đến chỗ xa nhất của vòng tròn rồi đấy” có thể biết con cá đang liên tục ngoi lên trong lúc bơi.

+ Con cá quật sợi dây thêm vài lần nữa và bắt đầu lại lượn vòng chầm chậm.

+ Nhưng sợi dây bỗng căng lên cho thấy con cá đã quay về phía thuyền.

+ Đến vòng thứ ba, lão lần đầu tiên thấy con cá. K h – Từ bộ phận đến toàn thể:

+ Đầu tiên chỉ là “một cái bóng đen vượt dài qua dưới con thuyền, đến mức lão không thể tin nổi độ dài của nó”. ong thấy cái đuôi nhô khỏi mặt nước lớn hơn cả chiếc lưỡi hái lớn, màu tím hồng; thân hình đồ sộ và những sọc màu tía trên thân hình nó; cánh vi trên lưng xếp lại, bộ vây to su bên sườn xòe rộng. Và lão có thể nhìn thấy một con cá.

+ Cuối cùng, ông lão đã nhìn được toàn thể con cá khi nó tiến gần mạn thuyền: “Từ từ bơi nghiêng, mõm nó gần như chạm vào ván thuyền và sắp sửa vượt qua, dài, sâu, rộng, ánh bạc, vằn tía và bất tận trong dòng nước”.

Nhà văn đã miêu tả diễn biến đúng như sự việc xảy ra trong cuộc săn đuổi con cá: trước một con cá lớn như vậy, người ngư phủ thoạt tiên chỉ nhìn thấy từng bộ phận, ông chỉ tấn công được vào từng bộ phận, trước khi nó xuất hiện toàn thể trước mắt ông. Cảm nhận qua xúc giác vẫn có phần gián tiếp (qua sợi dây, qua mũi lao) song rất mãnh liệt và có thể nói là ngày càng đau đớn.

Mối liên hệ giữa ông lão bà con cá kiếm có gì khác lạ?

Thông thường, người đánh cá và con cá chỉ có mối quan hệ “đối thủ” của nhau. Nhưng ở đây, ông lão không chỉ cảm nhận đối tượng bằng giác quan của một người đi săn, một kẻ chỉ nhằm tiêu diệt đối thủ của mình, mà còn có một cảm nhận khác lạ về con cá kiếm trong cuộc săn đuổi gay go, quyết liệt trên biển cả. Qua những lời trò chuyện của ông lão với con cá kiếm (dĩ nhiên không phải là đối thoại trực tiếp mà là độc thoại nội tâm của nhân vật), ta thấy ông có một cảm nhận khác lạ về đối tượng mà mình đang săn đuổi:

– Không chỉ bằng động tác mà tấn công cả bằng trái tim: sự cảm thông. – Không chỉ như quan hệ giữa người đi săn và con mồi.

– Chính mối tình cảm ấy, lối biểu hiện ấy đã biến con cá thành “nhân vật”.

Đành rằng, cuối cùng ông lão cũng phải chinh phục được con cá (trong truyện là đâm chết nó), nhưng trước một đối tượng như con cá kiếm ở đây, ta thấy ông lão có sự cảm thông, trân trọng: “Tao chưa bao giờ thấy bất kì ai hùng dũng, duyên dáng, bình tĩnh, cao thượng hơn mày, người anh em ạ”. (Anh (chị) tìm thêm những lời trò chuyện khác của ông lão về mối liên hệ đó).

So sánh hình ảnh con cá kiếm trước và sau khi ông lão chiếm được nó. Điều này gợi cho anh (chị) suy nghĩ gì?

a) Hình ảnh con cá kiếm trước và sau khi ông lão chiếm được nó thật khác nhau:

– Trước khi ông lão chiếm được nó, ngay cả khi nó bị ngọn lao phóng vào tim, hình ảnh cuối cùng của con cá vẫn là một hình ảnh đẹp đẽ: “Khi ấy con cá, mang cái chết trong mình, sực tỉnh, phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực. Nó dường như treo lơ lửng trong không trung phía trên ông lão và chiếc thuyền”. Một vẻ đẹp thật hùng vĩ, ngoạn mục.

– Sau khi ông lão chiếm được nó, buộc nó vào thuyền để đưa vào bờ (lúc này con cá đã chết): “Da cá chuyển từ màu gốc, màu tía ánh bạc, sang màu trắng bạc và những cái sọc phố cùng màu tím nhạt như đuôi nó. Những đường sọc ấy lớn hơn cả bàn tay người xòe rộng, còn mắt nó trông dửng dưng như những tấm kính trong kính viễn vọng hay như một vị thánh trong đám rước”. Vẻ đẹp trên kia không còn, thay vào đó là những sắc màu tàn tạ của một sinh vật đã mất đi sức sống.

b) Sự khác nhau trên đây hàm chứa một ý nghĩa sâu sắc:

– Do vẻ đẹp, sự cao quý của con cá kiếm, do thái độ, quan hệ giữa người đi săn và con mồi, nên đối tượng bị săn đuổi ở đây hàm chứa một ý nghĩa rộng lớn hơn, trừu tượng hơn: nó không còn là một con cá cụ thể, một con mồi săn được, mà là hình ảnh của ước mơ, của lí tưởng mà mỗi con người thường theo đuổi trong đời.

– Sự khác biệt giữa hình ảnh con cá kiếm trước và sau khi ông lão chiếm được nó có thể gợi cho ta suy nghĩ: phải chăng đó là sự chuyển biến từ hình ảnh ước mơ sang hiện thực – nó không còn xa vời, khó nắm bắt, và cũng chính vì thế, nó không còn đẹp đẽ, huy hoàng như trước nữa.

. Vì vậy, ở tác phẩm này (đoạn trích học) có thể coi con cá kiếm như một biểu tượng, mà ý nghĩa trên đây chính là phần chìm của hình tượng qua biểu tượng. Nhà văn Hê-minh-uê đã xây dựng biểu tượng con cá kiếm theo nguyên lí nghệ thuật “tảng băng trôi” mà ông đã đề ra cho mình để tạo nên phong cách riêng cho tác phẩm.

Cuối cùng, đọc kĩ phần Ghi nhớ trong SGK để nắm vững bài học.

LUYỆN TẬP

Gợi ý

– Ngoài việc miêu tả bằng lời của người kể chuyện, còn có lời trò chuyện của ông lão với con cá kiếm (theo hình thức độc thoại của nhân vật). Đây là loại ngôn từ trực tiếp của nhân vật (Nêu và phân tích một số lời tiêu biểu).

– Hình thức ngôn từ đó đã nói lên một quan hệ khác thường giữa người đi săn và vật bị săn đuổi (Người phát ngôn ở đây hướng tới ai? Thái độ như thế nào?).

Gợi ý:

– Anh (chị) có thể nêu ý thích riêng của mình về một trong hai lối dịch và nói rõ vì sao mình thích lối dịch ấy.

– Tuy nhiên, các bản dịch ở Việt Nam đều được dịch là: “Ông già và biển cả” (bổ sung thêm định ngữ cả) chắc phải có lí do của nó. Có phải thêm định ngữ cả thì biển càng mênh mông hơn, và do đó, tầm vóc con người trước đại dương cũng to lớn hơn không?

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa