Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem : Ad Clicks : Ad người đã xem :

WEBSITE TẢI TÀI LIỆU NHIỀU NGƯỜI TIN TƯỞNG NHẤT VIỆT NAM

Vợ Nhặt (Kim Lân)

Hướng dẫn soạn văn 12 – Vợ Nhặt (Kim Lân) – Tài Liệu Chùa

Thuộc mục lục Soạn văn 12 | Soạn văn lớp 12 | Soạn văn 12 Tuần 21 | Soạn bài Vợ Nhặt (Kim Lân) | Tài Liệu Chùa

 

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

Tác giả Xem SGK.

Về tác giả Kim Lân, cần chú ý các điểm sau:

– Kim Lân là một cây bút chuyên viết truyện ngắn. Thế giới nghệ thuật của ông thường tập trung ở khung cảnh nông thôn và hình tượng người nông dân. Ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời sống làng quê: những “thú đồng quê” hay “phong lưu đồng ruộng” như chơi non bộ, thả chim, đánh vật, chọi gà, chó săn,… Ông viết chân thật và xúc động về cuộc sống và người dân quê mà ông hiểu sâu sắc cảnh ngộ và tâm lí của họ – những con người gắn bó tha thiết với quê hương và cách mạng.

– Kim Lân viết truyện có duyên, cách dựng truyện khéo, nhân vật sống “như thật” trong cuộc đời, cách viết dân dã mà tinh tế, thuần phác mà tài hoa với nét hóm hỉnh riêng của một con người từng trải, yêu đời. Đặc biệt ngôn ngữ của ông thuần thục, tự nhiên như ngôn ngữ của người dân quê. Ông được xem là một trong số ít cây bút viết về nông thôn hay nhất (nông thôn ở đồng bằng Bắc Bộ) trong văn xuôi hiện đại nước ta. Kim Lân viết ít, nhưng những truyện ngắn của ông là những truyện “để đời”, có sức sống lâu bền trong tâm thức nhiều thế hệ độc giả Việt Nam như Làng, Vợ nhặt,…

Tác phẩm

Xuất xứ

Vợ nhặt là truyện ngắn xuất sắc nhất của Kim Lân in trong tập Con chó xấu xí (1962). Tiền thân của truyện ngắn này là tiểu thuyết Xóm ngụ cư – được viết ngay sau Cách mạng tháng Tám nhưng đang dở và bị mất bản thảo. Sau khi hòa bình lập lại (1954), Kim Lân dựa vào một phần cốt truyện cũ để viết truyện ngắn này.

Đọc văn bản

Tuy có lược một số đoạn, nhưng văn bản vẫn còn khá dài. Mặc dầu vậy, anh (chị) vẫn phải đọc một lần toàn bộ văn bản để có cảm nhận chung về cốt truyện và nhân vật. Sau đó, đi sâu vào tác phẩm, chọn đọc kĩ những đoạn cần thiết để suy nghĩ, thưởng thức thêm cái ý vị sâu xa và thú vị của truyện ngắn này. Có thể đọc kĩ lại các đoạn sau đây:

– Tràng dẫn người “vợ nhặt” đi qua xóm ngụ cư về nhà.

– Cảnh bà cụ Tứ gặp người con dâu mới trong đêm.

– Cảnh buổi sáng hôm sau: một không khí mới mẻ và bữa cơm đầu đón “nàng dâu mới”.

– Đoạn kết: tiếng trống thúc thuế và hình ảnh đoàn người đi phá kho thóc có lá cờ đỏ bay phấp phới hiện lên trong óc Tràng.

Khi đọc, cần chú ý về tình huống truyện và suy nghĩ về ba nhân vật, đặc biệt là Tràng và bà cụ Tứ.

Tìm hiểu tác phẩm

Mạch truyện và các đoạn

Mạch truyện đã được tác giả dẫn dắt một cách tự nhiên như vốn nó diễn ra trong cuộc sống của những ngày đói năm 1945 ở một xóm ngụ cư, tạo ra sức lôi cuốn và hấp dẫn đối với người đọc. Câu chuyện chỉ xảy ra từ chiều hôm trước đến sáng hôm sau trong gia đình bà cụ Tứ gồm người mẹ, anh con trai và người con dâu mới (vợ nhặt) qua các đoạn sau:

– Tràng dẫn người vợ mới qua xóm ngụ cư về nhà trong buổi chiều ngày đói.

– Tràng nhớ lại những lần gặp gỡ người đàn bà ở chỗ đẩy xe thóc giờ đây đã thành vợ của mình.

– Bà cụ Tứ về, Tràng thưa chuyện với mẹ, và câu chuyện giữa mẹ chồng và con dâu mới trong đêm.

– Buổi sáng hôm sau: một không khí gia đình thật ấm cúng hiện lên trong căn nhà lụp xụp của Tràng và bữa cơm đầu đón “nàng dâu mới”, niềm vui lẫn với hờn tủi.

– Đoạn kết: tiếng trống thúc thuế vang lên dồn dập ngoài đình, nhưng trong óc Tràng lại hiện lên hình ảnh đoàn người đi phá kho thóc Nhật và lá cờ đỏ bay phấp phới.

Tình huống truyện

Trong truyện ngắn này, Kim Lân đã xây dựng được một tình huống truyện độc đáo, hấp dẫn: tình huống Vợ nhặt như nhan đề của tác phẩm, mới nghe đã thấy mới lạ, kích thích trí tò mò, muốn đọc ngay câu chuyện.

– Đó là tình huống nhân vật Tràng, một anh nhà nghèo xấu xí, dân ngụ cư (bị người làng khinh rẻ), giữa lúc đói khát lại lấy được vợ. Trước hết đó là một điều lạ. Lạ vì hai lí do: .

+ Người như Tràng (vừa nghèo, vừa xấu, lại là dân ngụ cư) mà lấy được vợ, thậm chí có vợ theo!

+ Thời buổi đói khát này, người như Tràng, nuôi thân chẳng xong mà lại dám lấy vợ!

Nhưng khốn nỗi, nếu không phải năm đói, người ta không đói quá, thì ai thèm lấy Tràng. Bởi đây là “vợ nhặt”, có cần cheo cưới gì đâu. Năm đói thế nào cũng xong, có thể người như Tràng mới lấy được vợ.

Sự ý vị của điều lạ của tình huống này là: một người không thể lấy vợ được mà lại có vợ một cách thật dễ dàng như Tràng nên khi Tràng dẫn người đàn bà lạ về đã làm cho cả xóm ngụ cư phải ngạc nhiên, bàn ra tán vào phân tích và chứng minh qua đoạn mở đầu tác phẩm). Tiếp đó là sự ngạc nhiên của bà cụ Tứ, mẹ Tràng (chứng minh qua đoạn Tràng đón mẹ về để thưa chuyện với mẹ) và của chính Tràng nữa: chuyện có vợ bất ngờ cả với chính anh ta vì nó diễn ra nhanh quá đến mức không thể nào tin được (“Nhìn thị ngồi ngay giữa nhà, đến bây giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ như không phải thế. Ra hắn đã có vợ rồi đấy ư?”).

– Người trong xóm ngụ cư mừng cho Tràng và cũng lo cho Tràng. (dẫn chứng).

– Bà cụ Tứ mừng cho con nhưng vừa thương vừa tủi, vừa lo cho con. (dẫn chứng).

– Chính Tràng cũng vừa vui vừa “chín”: “thóc gạo này đến cái thân mình cũng chả biết có nuôi nổi không, lại còn đèo bòng”.

Như vậy, có thể nói chính tình huống “vợ nhặt” đã giúp nhà văn triển khai câu chuyện một cách tự nhiên. Với tình huống truyện độc đáo này, Kim Lân đã nói lên sâu sắc niềm khát khao tổ ấm gia đình và tình thương giữa những con người nghèo khổ ngay trên bờ vực thẳm của cái chết. Đây là nội dung nhân đạo chủ nghĩa cảm động nhất của tác phẩm.

Niềm khát khao tổ ấm gia đình của nhân vật Tràng | Kim Lân rất hiểu người nông dân. Ông đã có những phát hiện rất tinh tế và sâu sắc niềm khát khao tổ ấm gia đình qua nhân vật Tràng trong tác phẩm:

– Lúc quyết định lấy người đàn bà làm vợ: mặc dầu “chín” nhưng Tràng vẫn tặc lưỡi: “Chậc, kệ!” Kim Lân viết: “Sau không biết nghĩ thế nào hắn tặc lưỡi một cái…”. Đó chính là niềm khát khao tổ ấm gia đình như một tiềm thức, một tình cảm đã có từ lâu trong lòng người nông dân nghèo khổ này, giờ đây bật lên thành tiếng nói, thành hành động.

– Khi dẫn vợ về qua xóm ngụ cư: tâm trạng Tràng tỏ ra thích chí và tự đắc: “mặt hắn có một vẻ gì phớn phở khác thường. Hắn tủm tỉm cười nụ một mình và hai mắt thì sáng lên lấp lánh”, “cái mặt cứ vênh lên tự đắc với mình”. Kim Lân đã diễn tả thật tinh tế cái vẻ hãnh diện hồn nhiên của một con người lần đầu tiên dẫn vợ mình đi qua xóm làng.

– Trong buổi sáng đầu tiên có gia đình: Tràng bỗng nhận ra một sự thay đổi mới mẻ, khác lạ: từ nhà cửa, sân vườn… cho đến mẹ và vợ hắn đều khác. “Bỗng nhiên hắn thấy hắn thương yêu gắn bó với cái nhà hắn lạ lùng”. Và “một nguồn vui sướng, phấn chấn đột ngột tràn ngập trong lòng”. Bởi vì hắn đã có một gia đình. Hắn sẽ cùng vợ sinh con đẻ cái ở đây… Bây giờ hắn mới thấy hắn “nên người”, hắn thấy hắn có “bổn phận” phải lo lắng cho vợ con sau này… Khát khao tổ ấm gia đình của Trang đã được Kim Lân diễn tả thật thấm thía và lay động, người đọc thấy rõ hạnh phúc gia đình đã lay động mạnh mẽ và làm biến chuyển, thay đổi tình cảm của nhân vật, nâng con người của Tràng lên cao hơn, đẹp hơn. Đây là một đoạn văn tràn đầy tư tưởng nhân đạo và nhân văn của Kim Lân khi viết về những người nông dân nghèo khổ đang trên bờ vực thẳm của cái chết nhưng họ vẫn hướng về sự sống, về tổ ấm gia đình.

Tấm lòng của bà cụ Tứ

Nếu ở nhân vật Tràng là niềm khát khao tổ ấm gia đình thì ở bà cụ Tứ là tình thương đối với con trai và con dâu trong những ngày đói khủng khiếp nhất.

– Tình thương đó được thể hiện chân thật và cảm động trong buổi tối bà gặp người con dâu mới. Buồn vui xen lẫn. Vui vì con trai đã có vợ, bà đã có con dâu (“…u cũng mừng lòng…”), nhưng buồn tủi và lo thì nhiều hơn: buồn tủi vì bà không lo được vợ cho con, và lo vì “chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá…”. Trong buổi tối ấy, bà đã khóc nhiều vì thương con trai, và nhất là con dâu. Mới gặp con dâu lần đầu mà tình thương đã trào lên trong lòng người mẹ nghèo khổ, bà đã gọi thị là “con” thật tự nhiên và nói chuyện cũng thật thân tình với thị. Ta hiểu đó không còn là tình dâu con trong nhà mà đã thành tình giai cấp giữa những người nghèo khổ với nhau trong lúc đói khát này.

– Trong buổi sáng hôm sau, bà cụ đã dậy sớm dọn dẹp nhà cửa và cố tạo ra niềm vui cho con trai và con dâu – cho dù niềm vui đó thật mong manh tội nghiệp. Và chi tiết nghệ thuật đặc sắc của Kim Lân – nồi cháo cám – đã nói lên sâu sắc tấm lòng người mẹ nông dân với hai đứa con trong bữa cơm đầu đón “nàng dâu mới”. Đó là những con người “đằng sau manh áo rách là những tấm lòng vàng” – một điển hình bà mẹ nông dân nhân hậu mà nhà văn đã đem đến cho ta trong truyện ngắn xuất sắc này.

Nghệ thuật viết truyện ngắn của Kim Lân

Tác phẩm “Vợ nhặt” đã bộc lộ rõ cái tài và cái duyên viết truyện ngắn của Kim Lân. Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm này được thể hiện ở các phương diện sau:

– Trước hết, tác giả đã sáng tạo ra được một tình huống truyện độc đáo cuốn hút người đọc, từ tình huống truyện đó mà nhà văn đã triển khai câu chuyện một cách tự nhiên, lôgíc qua nhiều cảnh sinh động, gợi cảm. Đây là một thủ pháp nghệ thuật quan trọng, có ý nghĩa then chốt đối với việc xây dựng cốt truyện, kết cấu tác phẩm, khắc họa tâm lí nhân vật và bộc lộ chủ đề của truyện ngắn này (như đã phân tích trên).

– Cách kể chuyện hấp dẫn, cách dựng cảnh gây ấn tượng với nhiều chi tiết đặc sắc (chẳng hạn, chi tiết hai lần Tràng gặp người đàn bà ở chỗ đẩy xe thóc, đặc biệt là chi tiết “thị ngồi sà xuống, cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì”, chi tiết nồi cháo cám của bà cụ Tứ, chi tiết Tràng nhớ lại hình ảnh những người đi phá kho thóc của Nhật và lá cờ đỏ bay phấp phới ở cuối truyện,…).

– Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, sâu sắc, có nhiều phát hiện (chẳng hạn, ở nhân vật Tràng qua các cảnh khác nhau: cảnh gặp người đàn bà ở chỗ đẩy xe thóc, cảnh đưa vợ về nhà qua xóm ngụ cư, tâm trạng sốt ruột chờ mẹ về để thưa chuyện, và nhất là sự thay đổi tình cảm, nhận thức… của nhân vật trong buổi sáng khi đã có gia đình,…); đối thoại sinh động (dẫn chứng qua các cảnh trong truyện); sử dụng ngôn ngữ nông thôn nhuần nhị tự nhiên (dẫn chứng). Vì Kim Lân là một nhà văn của nông thôn, rất hiểu nông thôn và thạo ngôn ngữ của nông dân. “Văn Kim Lân bao giờ cũng hóm hỉnh sắc sảo nhưng trung hậu” (Nguyễn Đăng Mạnh).

Cuối cùng, đọc kĩ phần ghi nhớ trong SGK để nắm vững bài học.

LUYỆN TẬP

Hướng dẫn giải bài tập trong SGK

Đây là bài tập thuộc về cảm nhận riêng của từng người. Anh (chị) tự làm theo sự lựa chọn và cảm nhận của mình.

Phân tích ý nghĩa đoạn kết của thiên truyện.

Gợi ý: Đoạn kết khép lại câu chuyện bằng tiếng trống thúc thuế vang lên dồn dập ngoài đình. Người mẹ chỉ biết đó là tiếng trống thúc thuế, và càng thêm đau khổ trong nạn đói này. Nhưng người con dâu và anh con trai lại nghĩ sang một sự việc khác, một hướng khác: những đoàn người đi phá kho thóc của Nhật và hình ảnh lá cờ đỏ bay phấp phới… Cái tên gọi Việt Minh đã vang lên trong óc họ như một hi vọng, một niềm tin. Vậy là, cách mạng đã đến với những người nghèo khổ ngay trong trận đói khủng khiếp này. Câu kết thiên truyện nói về cuộc sống của những con người trên bờ vực thẳm của cái chết đã bừng sáng lên, đem đến cái dư vị lạc quan cho câu chuyện, niềm tin cho người đọc:

“Trong óc Trăng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới…”

Ta hiểu, những người đói, sau trận đói khủng khiếp này, đã nhất tề đi theo lá cờ đỏ dẫn đường, đi theo cách mạng, để làm nên cuộc Cách mạng tháng Tám vĩ đại liền ngay sau đó. B. Bài tập bổ sung | Trong truyện ngắn Vợ nhặt, Kim Lân đã sáng tạo nên một chi tiết nghệ thuật đặc sắc ở cuối truyện: nồi cháo cám mà bà cụ Tứ đã dành cho con trai và con dâu trong bữa cơm đầu tiên đón dâu mới. Hãy viết lời bình chi tiết này trong khoảng một trang.

Gợi ý:

a) Chi tiết đó hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc:

– Nói lên tấm lòng của người mẹ nông dân nghèo thương yêu con trai và con dâu trong ngày đầu của tổ ấm gia đình.

– Vẫn còn đọng lại dư vị chua xót, tủi hờn của nạn đói đang bủa vây quanh niềm vui mới nhen nhóm của tổ ấm gia đình.

b) Nghệ thuật: tác giả trần thuật lại chi tiết này một cách sinh động, đầy kịch tính, hấp dẫn.

This div height required for enabling the sticky sidebar
Tài Liệu Chùa